Dzień dobry, Dobry wieczór, witajcie. Dziś po długiej przerwie druga część informacji o szkołach w Sztutowie.

 

Poprzedni artykuł skończyliśmy na doniosłym wydarzeniu jakim było wybudowanie całkiem nowego budynku szkolnego. Piękny, ceglany na podmurówce z kamienia. Ale cofnijmy się jeszcze kilka lat do tyłu.

 

W 1861 nauczyciel Bentlin został przeniesiony do innej placówki a na jego miejsce powołanie dostał Karol Gottlieb Wondzinski z Mełna. Niestety (lub stety) nie przyjął on stanowiska albowiem szkoła w której pracował podniosła mu pensję. A wiadomo, że za półdarmo nikt robić nie będzie. Dlatego 1 października 1861 roku szkołę dziewczęcą objął Karol Leopold Dautz z Iwca koło Tucholi. Oprócz wynagrodzenia (200 talarów w gotówce) przyznano mu również: darmowe mieszkanie, ogrzewanie, ogrodzony ogród o powierzchni 33 prętów (1 pręt to około 1,87 ara). Jego żona miała nauczać dziewczęta prac ręcznych a jej pensja była uzależniona od liczby uczennic.

 

W 1 maja1864 roku nauczyciel Dahms zrezygnował ze stanowiska i został zarządcą poczty.

Teraz napisze nauczycieli w punktach bo było trochę zawirowań.

- 25 lipca 1864 na jego miejsce przybył Jan August Miehlke;

- w 1866 Dautz został przeniesiony do szkoły w Nowym Porcie;

- 22 czerwca 1866 Miehle przejmuję szkołę dla dziewcząt;

- 6 lipca 1866 szkołę dla chłopców przejmuje Ferdynand Juliusz Häckel;

- w 1870 Häckel przenosi się do szkoły w Leszkach a jego posadę obejmuje Rudolf Henryk Klug.

 

W nowej szkole były cztery pomieszczenia pełniące funkcje klas, ukończone w 1867, jednak dopiero w 1871 ogłoszono konkurs na stanowisko trzeciego nauczyciela z pensją wynoszącą 120 talarów. Za tak niska pensję zgłaszali się tylko praktykanci więc jeden z nich – Emil Otto Neubauer dostał posadę ale tylko do 1 czerwca 1873 gryz po tej dacie musiał, w celu dalszego szkolenia, uczęszczać do seminarium w Malborku. Podniesiono więc kwotę pensji do 150 talarów i 1 września znalazł się chętny – Karol Juliusz Wilhelm Mick z Borowego Dworu. W tym samym czasie zarządca sztutowski Fryderyk Thyben zatrudnił nauczycielkę z Gdańska – Olgę Meynas jako nauczycielkę swoich dzieci oraz trójki dzieci sąsiadów.

 

Mick nie wytrwał na swoim stanowisku za długo, już po roku, w 1874 objął lepsza posadę w Elblągu a etat pozostał nieobsadzony przez prawie rok. I teraz najlepsze: w 1875 posadę trzeciego nauczyciela objął praktykant Franciszek Milletat, który miał 15 lat. Tak, 15. Pod sobą miał 150, niewiele młodszych od siebie dzieci. Oczywiście były skargi na ten stan rzeczy ale nie przyniosły one skutku więc zarządca wraz z kilkoma sąsiadami sprowadził seminarzystę Alberta Prohla, który zaczął prywatnie nauczać ich dzieci. Czyli mieliśmy w Sztutowie szkołę publiczna i prywatną

 

Niestety nauczyciel zaczął się źle prowadzić i nie chodziło tylko o picie w karczmie ale włamania a nawet gwałt. Więc jego kariera w Sztutowie zakończyła się policyjnie i z zakazem nauczania w Sztutowie.

 

Jakby tego było mało w 1877 Klug odszedł do innej szkoły więc nie było już dwóch nauczycieli. W odpowiedzi na taką sytuację magistrat tymczasowo zatrudnił (na obu stanowiskach) naszego młodego praktykanta oraz pracującego w folwarku guwernera Teodora Tominskiego. Rząd jednak zawetował te decyzje gdyż Milletat był zbyt młody a Tominski miał za niskie kwalifikacje. Zamiast nich na urząd nauczyciela został powołany kandydat urzędu szkolnego August Fett a po kilku miesiącach Milletat odchodził do seminarium nauczycielskiego do prywatnej szkoły został powołany Dahms. Mógł on uczyć maksymalnie 10 dzieci.

 

Fett na urząd nauczyciela został wprowadzony 29 listopada 1877 roku a pół roku później został powołany trzeci nauczyciel Ludwik Jan Bartsch.

Na jakiś czas był spokój ale stale powiększająca się liczba dzieci spowodowała, że zaczęto szukać czwartego nauczyciela a raczej nauczycielki. W 1879 została zatrudniona Franciszka Scherf z Gdańska z pensją wynoszącą 540 marek w gotówce oraz darmowym mieszkaniem i ogrzewaniem. W tym samym roku Bartsch przeniósł się do Nowego Portu a jego miejsce zajął Gustaw Kauer z Gdańska. W 1881 roku Fett i Kauer opiekowali się klasami chłopięcymi a Miehlke i Scherf klasami dziewczęcymi. Obie szkoły, choć oddzielone znajdowały się w jednym budynku a wszystkich dzieci było razem około 420, 209 chłopców i niemalże tyle samo dziewcząt.

 

W Katach Rybackich nauczycielem był Pasoch a w Mittelhaken – Collet.

Teraz znów w punktach wymienię kto odszedł, kto przyszedł, jak i dlaczego.

- w 1881 Kauer przeniósł się do Przemysławia a na jego miejsce przyszedł, po ukończeniu seminarium Franciszek Milletat;

- zimą 1882 odeszła panna Scherf, która wyszła za mąż;

- 22 stycznia na miejsce panna Scherf została powołana Maria Döring;

- w 1883 do Stegny odszedł Fett (z jego polecenia funkcjonowała w Sztutowie trzyklasowa szkoła dla chłopców pod opieka dwóch nauczyciei);

- etat Fetta objął Karol Bewersdorf;

- 25 kwiatnia z hukiem ze stanowiska wyleciał Milletat (tez się źle prowadził);

- 27 sierpnia 1885 wakat objął Herman Juliusz August Goehn;

- we wrzesniu 1885 pracę wymówila panna Döring a na jej miejsce zatrudniono Marie Raffel;

- 11 kwietnia 1886 do Berlina przeprowadził się Bewersdorf a na jego miejsce przyszedł Fryderyk Jan Behnke z Junoszyna.

 

Stan grona nauczycielskiego w roku 1887 wynosił cztery osoby: Raffel, Behnke, Goehn i Miehlke (ten ostatni to weteran walki nauczycielskiej, pracował w Sztutowie od 1864 roku). No ale jak to u nas bywało nauczycieli za długo ze sobą nie popracowali. W 1887 Goehn został przeniesiony do Żukowa a na jego miejsce przybył Emil Karol Drogosch. Zaś w 1889 odszedł Behnke a w jego miejsce zgrabnie wskoczył Jan Peters.

 

1 Październik 1887 szkoły w Sztutowie Mittelhaken (Kobyla Kępa), Kątach Rybackich i Neukrugerskampe (Grochowo Pierwsze) utworzyły Inspekcję Szkolną. Inspektorem został pastor Michalik z kościoła w Stegnie jednak mieszkający w Sztutowie. W tym samym czasie padł też pomysł, żeby od 1 lipca 1889 ustanowić sześć etatów nauczycielskich. Jednak z braku funduszy pomysł ten odłożono na bliżej nieokreślony czas. W tym samym roku w miejscowości, należącej do Sztutowa – Wiedenhaken (teraz Grochowo Trzecie) zorganizowano szkołę jednoklasową a nauczycielem został Behnke. Była to odpowiedz na stale zwiększającą się liczbę dzieci. Na jego miejsce do Sztutowa przybył Jan Peters z pensją o wysokości 790 marek, działką o powierzchni 100 prętów chełmińskich (187 arów). W 1890 roku Inspektorem został Toß drugi pastor ze Stegny, mieszkający w Sztutowie.

1 maja 1890 roku Drogosch przeniósł się do Świnicza a jego miejsce przejął Reinhold Witte. Pastor Toß został zastąpiony przez pastora Willmowa, zaś w 1894 tenże pastor został zastąpiony przez kaznodzieję Haukwitza.

 

Pensja pierwszego nauczyciel wynosiła 900 marek zaś drugiego 700. W roku 1894 roku pierwsza klasa liczyła 63 uczniów, druga – 60, a trzecia 69.

 

1 kwietnia 1894 Wittego przeniesiono do innej szkoły a na jego miejsce, uwaga uwaga drodzy Państwo, urodzony w Sztutowie Otto Miehlke II, syn swego ojca również nauczyciela, do tej pory zatrudniony w Marzęcinie. Na swoim stanowisku trwał do 1 stycznia 1897 kiedy to przeniósł się do szkoły w Lubniewicach a na jego miejsce zatrudniony został Jerzy Majewski. W tym samym roku mieszkanie w Sztutowie nabył dr Bidder, który to doprowadził do tego, że rząd zatrudnił trzeciego nauczyciela dla trzeciej klasy. Gmina wynajęła u mistrza kołodziejskiego Leppa lokal szkolny i mieszkanie dla nowo przybyłego nauczyciela (czyli w samym budynku szkolnym zabrakło już miejsca). I tak 10 stycznia 1901 roku przybył do Sztutowa Jan Lange (pierwszy nauczyciel w XX wieku ;)). Jego pensja wynosiła 400 marek. Ale niestety 8 czerwca 1902 roku, po ciężkiej chorobie, Lange zmarł. Na jego miejsce przybyła panna Małgorzata de Veer z Gdańska, która wcześniej pracowała jako guwernantka w Petersburgu. I nie uwierzycie ale ona również zmarła – 24 września 1902 roku. Coś podejrzane. 13 października tegoż roku do Sztutowa przybyła panna Gertruda Zuba, która pracowała do 1905 roku kiedy to wyszła za mąż za nauczyciela z Katów Rybackich – Nöskiego. Jak zauważyliście nauczycielki musiały być pannami.

W tym czasie frekwencja nie była za wysoka (pamiętacie z poprzedniej części były nałożone kary za brak dziecka w szkole) i wahała się od 51 do 68 procent uczniów. Równie kiepska jak nie gorsza była w czasie zimy, przez wysoki mróz, snieg lub pokrywy lodowej nienadającej się do przejęcia. Na przykład w marcu 1887, według kroniki szkolnej, panował chłód o średniej temperaturze -16 stopni Celsjusza.

 

Wracając do nauczycieli. W 1903 Majewski został przeniesiony a na jego miejsce powołano, 25 kwietnia 1903 Ryszarda Augusta Remera. 12 lutego 1905 roku posadę nauczyciela trzeciej klasy otrzymał Ernest Paczoch, który też był „naszym” nauczycielem. Był synem Henrka Paczocha – nauczyciela z Katów Rybackich. Rok później Remer został przeniesiony, jego klasę przejął Paczoch a na trzecie stanowisko powołano Pawła Schmidtkiego. W listopadzie 1907 przybył nowy nauczyciel Emil Adam a dwa lata później 1 kwietnia 1909 na emeryturę przeszedł Miehlke (gdy odchodził z urzędu otrzymał Order Królewskiej Korony*). Na jego miejsce przybył Karol Preuß. Sytuacja w szkole wyglądała na tą chwile tak: Pierwszą klasa opiekował się Peters, drugą Preuß, trzecią Schmidtke, czwartą pani Scherf (I już mężatka nie przeszkadzała. Ponad to pod swoja opieka miała szkołę prywatną.), klasa piąta była nauczana na zmianę a szóstą otrzymał Adam.

 

Teraz kolejna rotacja, 1 lipca 1909 Schmidtke został przeniesiony do Pałubic a na jego miejsce przybył Artur Schneck. Ale żeby nie było, że tylko odejścia i rotacje to był też ślub a mianowicie Preuß poślubił najstarszą córkę Behnkego i tym sposobem został w Sztutowie. W październiku 1910 zatrudniono szóstego nauczyciela – Emila Malzahna i tym sposobem wszystkie klasy miały swojego opiekuna. Ponadto Peters otrzymał nominacje na rektora w 1911 roku.

 

Troche się cofniemy w czasie.

W 1905 padła propozycja budowy nowego budynku szkolnego, pamiętajmy, że były wynajmowane pomieszczenia do nauki. Rząd, kolokwialnie mówić, przyklepał pomysł w 1909 roku. W 1912 roku, Urząd Budownictwa Naziemnego z Elbląga wybudował na parceli sąsiada Hermana Schöllera II trzyklasowy budynek szkolny. W szkole znajdowały się również mieszkania dla rektora oraz dwóch nauczycieli stanu wolnego. Szkołę ukończono 14 grudnia 1912 roku (w miarę szybko) a poświecenie budynku odbyło się 13 stycznia 1913.

Rok 1914 przyniósł Wielka Wojnę. Na front wyruszyli nauczyciele Preuß, Adam, Schneck, Schmidtke z Mittelhaken oraz Malzahn. Jednak wkrótce, z powodu choroby do Sztutowa wrócił Preuß a w październiku 1914 również Adam. Ci którzy zostali musieli ogarnąć nie tylko szkolę w Sztutowie (a było tam 332 dzieci) ale także w Mittelhaken oraz Weidenhaken. 1 października 1916 pani Karaus(czyli panna Scherf) odeszła na emeryturę więc w sześcioklasowej szkole pozostało dwóch nauczycieli. Miesiąc później zatrudniono pannę Fridę Temp. Po zakończeniu wojny w 1918 roku do Sztutowa powrócili nauczyciele a w szkole uczyło się wówczas 167 chłopców oraz 185 dziewcząt.

 

W 1919 panna Temp poślubiła nauczyciela Schnecka lecz pozostała na stanowisku do 1920 kiedy to na zastępstwo przybyła panna Maria Müller. W tym samym roku za zgoda rządu utworzono siódmą klasę, której nauczycielem został Wilhelm Schmidt.

Sytuacja na froncie szkolnym wyglądała następująco: klasa pierwsza – rektor Peters, klasa druga – Preuß, klasa trzecia – Adam, klasa czwarta – Schneck, klasa piąta – Malzahn, klasa szósta – nauczycielka Müller, klasa siódma – Schmidt.

 

Niestety w ciągu 4 lat znów nastąpiły rotacje:

- w 1922 Schmidt został przeniesiony do Ostaszewa a na jego miejsce zatrudniony został Rudolf Bär;

- w 1923 panna Müller została zastąpiona przez pannę Gertruda Rohrberg,

- 1 maja 1925 Malzahn odszedł do Oruni, po nim na kilka miesięcy etat przejął Buhle a po nim nauczycielem został Reinhold Motzkus.

1 czerwca 1926 rektor Peters przeszedł na zasłużoną emeryturę po 37 latach pracy (niestety orderu nie dostał ale zachował mieszkanie). Jego miejsce jako rektora zajął Preuß a z kolei na jego miejsce przybył Willi Schönsee. W tym samym roku przeniesiono do innej szkoły Motzkusa a jego etat przejął urodzony w Stegnie Heinz Wiens.

Stan grona nauczycielskiego w 1927 roku wyglądał następująco:

- rektor Karol Preuß;

- Emil Adam;

- Artur Schneck;

- Rufolf Bär;

- Henryk Wiens;

- Willi Schönsee;

- Gertruda Rohrberg;

 

Rektorowi podległe były również szkoły w Mittlehaken, z nauczycielami: Pawłem Schmidtke i Rudolfem Kedingiem oraz Wiedenhaken z nauczycielem Walterem Galetzkim.

Po 1927 roku niestety nie mam tak rozbudowanych wiadomości kto kogo zastępował. Do 1939 roku w szkołach uczyli:

Sztutowo:

- Emil Adam (ostatni rektor)

- Artur Schneck;

- Emil Malzahn ( może wrócił);

- Künnecke;

- Modersitzki;

- Mertens;

- Fritz;

- Schröder;

- Weller;

- Wienß

- panna Schäfer;

- panna Habicht;

- panna Tolke;

- pani Hoppenrath;

- panna Jankowski;

W szkole w Mittlehaken pracowali:

- rektor Zube

- Behrendt;

- Gustav Klinger;

- Behrens;

W szkole w Wiedenhaken pracowali:

- Norgall

 

Jezus Maria i stu milicjantów, myślałam że tego nie skończę… Masakra. No ale napisałam, życzę miłego czytania, przepraszam za literówki.

 

*Order został ustanowiony przez króla Wilhelma I z okazji koronacji w Królewcu w 1861 roku. Był przyznawany za zasługi a wygasł w 1918 roku. Przyznacie, ze wytrwanie do emerytury w sztutowskiej szkole słusznie było nagrodzone